Vàng trong Trái Tim của Các Nền Kinh Tế: 10 Quốc Gia Có Dự Trữ Vàng Lớn Nhất Thế Giới

Khi chúng ta hình dung về các tài sản có giá trị nhất của một quốc gia, vàng nổi lên như một trong những biểu tượng cổ xưa và mạnh mẽ nhất của sự giàu có quốc gia. Trong những năm gần đây, những thay đổi trong quan hệ quốc tế và áp lực kinh tế đã khiến các ngân hàng trung ương trên thế giới phải xem xét lại chiến lược tích trữ vàng của mình. Thực tế, theo Hội đồng Vàng Thế giới, vào cuối năm 2020, các khoản mua vàng vật chất, đặc biệt dành cho dự trữ quốc gia, đã đạt đỉnh cao nhất trong 50 năm qua. Hiện tượng này không phải là ngẫu nhiên—nó phản ánh mối lo ngại của các quốc gia trong việc bảo vệ nền kinh tế của mình khỏi lạm phát và các rủi ro địa chính trị ngày càng gia tăng.

Lịch sử của vàng như một công cụ bảo vệ kinh tế

Trong nhiều thế kỷ, vàng đã đóng vai trò làm nền tảng của các nền kinh tế toàn cầu. Từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, tiền tệ được hỗ trợ bởi kim loại quý này theo tiêu chuẩn vàng, giữ vị trí trung tâm trong các hệ thống tài chính quốc tế. Mặc dù không chính phủ hiện đại nào còn dựa chính thức vào vàng để duy trì tiền tệ fiat của mình, thực tế là hầu hết các nền kinh tế lớn đều duy trì dự trữ vàng đáng kể như một biện pháp phòng ngừa trong các tình huống khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng.

Vàng vượt ra ngoài chức năng như một khoản dự trữ giá trị. Các ngành công nghiệp dược phẩm, trang sức và điện tử đều phụ thuộc vào kim loại này, và các nhà đầu tư tổ chức cũng như cá nhân thường xuyên sử dụng vàng như một công cụ bảo vệ chống lại lạm phát và suy thoái. Thêm vào đó, hoạt động thương mại quốc tế về vàng trong những năm gần đây đã củng cố tài sản này như một yếu tố chiến lược trong chính sách dự trữ quốc gia.

Các lý do đằng sau việc tích trữ vàng toàn cầu

Các ngân hàng trung ương hiện đại tích trữ vàng vì những lý do vượt ra ngoài truyền thống. Thứ nhất, các dự trữ này phản ánh trực tiếp sự giàu có và sức mạnh kinh tế của một quốc gia. Thứ hai, chúng hoạt động như một lá chắn chống lại biến động tỷ giá và các rủi ro địa chính trị có thể ảnh hưởng đến đồng tiền quốc gia. Thứ ba, trong bối cảnh bất ổn kinh tế kéo dài và căng thẳng quốc tế, việc đa dạng hóa dự trữ bằng vàng mang lại sự ổn định mà các đồng tiền nước ngoài không thể đảm bảo.

Xu hướng toàn cầu rõ ràng: trong mười năm qua, nhiều quốc gia đã tăng tỷ lệ phần trăm dự trữ tổng thể của mình được phân bổ vào vàng, tạo ra một cuộc chạy đua thầm lặng vì tài sản quý giá này. Xu hướng này phản ánh cả sự mất niềm tin vào các mối quan hệ tiền tệ quốc tế lẫn nhu cầu thực sự về bảo vệ chống lại sự mất giá bất ngờ của các đồng tiền.

Nơi và cách các ngân hàng trung ương bảo quản dự trữ vàng của mình

Dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương không nằm ở bất cứ nơi nào. Ngược lại, chúng được gửi vào các cơ sở có an ninh cực kỳ cao, thường nằm dưới lòng đất của các ngân hàng trung ương danh tiếng. Theo định nghĩa, các dự trữ này là vàng do các ngân hàng trung ương nắm giữ để bảo vệ nền kinh tế của họ khỏi các rủi ro khác nhau. Việc tiếp cận số vàng này cực kỳ hạn chế, chỉ dành cho một số ít các nhà chức trách.

Một hiện tượng thú vị xảy ra khi các quốc gia quyết định lưu trữ dự trữ của mình ở nước ngoài. Ví dụ, Ngân hàng Anh hiện nắm giữ khoảng 310,3 tấn vàng của chính mình, nhưng cũng lưu trữ dự trữ của hàng chục quốc gia khác trong các két an toàn bí mật dưới lòng đất của mình. Thực hành này mang lại lợi ích như khả năng thực hiện các giao dịch hoán đổi tiền tệ—một quốc gia có vàng tại London có thể dễ dàng đổi bảng Anh hoặc đô la trong các kỳ hạn nhất định. Tuy nhiên, việc tập trung này cũng gây ra xung đột, như các tranh chấp giữa Anh và Venezuela, hay yêu cầu rút vàng của Romania vào năm 2019.

Mười quốc gia sở hữu dự trữ vàng lớn nhất thế giới

Vị trí thứ 10: Hà Lan – 612 tấn

Hà Lan giành vị trí trong danh sách này chủ yếu nhờ việc giảm dự trữ của Thổ Nhĩ Kỳ vào năm 2020 và 2021. Trong lịch sử, Hà Lan đã bán ra một lượng lớn vàng, nhưng từ cuối năm 2022, họ duy trì sự ổn định. Quá trình tích trữ vàng của Hà Lan minh họa rõ nét: đến năm 2014, khoảng 51% dự trữ của họ vẫn nằm tại New York, nhưng quốc gia này đã quyết định hồi hương phần lớn. Hiện tại, Hà Lan phân bổ dự trữ của mình giữa Ngân hàng Quốc gia Hà Lan (De Nederlandsche Bank) tại Amsterdam, Ngân hàng Anh ở London (khoảng 110 tấn) và các két an toàn tại Ottawa, Canada.

Vị trí thứ 9: Ấn Độ – 787 tấn

Là quốc gia đông dân thứ hai thế giới và là người tiêu thụ vàng lớn thứ hai sau Trung Quốc, Ấn Độ có mối quan hệ sâu sắc với kim loại này. Vàng được chấp nhận rộng rãi như một khoản đầu tư và dự trữ giá trị trong xã hội Ấn Độ. Tập đoàn India Metal and Minerals Trading Corporation (MMTC) đã hợp tác với công ty tinh chế của Thụy Sĩ là PAMP để cung cấp vàng có chứng nhận của LBMA trong khu vực. Gần đây, Ấn Độ đã tăng nhẹ 6 tấn vào dự trữ của mình, một động thái được xem là quan trọng trong bối cảnh bất ổn chính trị và kinh tế. Hơn một nửa dự trữ của Ấn Độ vẫn nằm trong nước, phần còn lại được lưu trữ tại Ngân hàng Anh và Basel, Thụy Sĩ.

Vị trí thứ 8: Nhật Bản – 845,98 tấn

Nhật Bản thể hiện sự nhất quán đáng kể trong chính sách dự trữ vàng của mình. Từ sau thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011, quốc gia này đã ngừng mua vàng đều đặn, duy trì vị thế ổn định từ đó đến nay. Quyết định này phản ánh một chiến lược: Ngân hàng Nhật Bản thường ưu tiên tăng dự trữ bằng đô la Mỹ hơn là vàng, xem đó là nơi trú ẩn an toàn, nhưng vẫn ưu tiên bảo vệ đồng yên Nhật qua việc tập trung vào ngoại tệ.

Vị trí thứ 7: Thụy Sĩ – 1.040,01 tấn

Tương tự Nhật Bản, Thụy Sĩ không có nhiều thay đổi đáng kể trong dự trữ trong những năm gần đây. Quốc gia này nổi tiếng với vai trò trung tâm ngân hàng, khu vực ưu đãi về thuế và trung lập về địa chính trị, giảm thiểu đáng kể các rủi ro mà các quốc gia khác phải đối mặt. Hệ thống tài chính Thụy Sĩ vẫn tiếp tục thúc đẩy thương mại quốc tế ngay cả trong thời kỳ biến động. Dự trữ của Thụy Sĩ được phân bổ chiến lược: 70% tại Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ ở Bern, 20% tại Ngân hàng Anh ở London và 10% tại Ngân hàng Canada.

Vị trí thứ 6: Trung Quốc – 2.010,51 tấn

Trung Quốc có sự chuyển biến đáng kể trong chính sách vàng của mình. Trước đây, quốc gia này chủ yếu nổi tiếng với ngành khai thác vàng—bán vàng sản xuất ra để sinh lợi—nhưng trong những năm gần đây, tỷ lệ dự trữ vàng của họ đã đạt mức tương đương các quốc gia phương Tây hàng đầu. Trong giai đoạn 2000–2015, Trung Quốc chỉ công bố thông tin về dự trữ của mình bốn lần, nhưng gần đây đã thường xuyên chia sẻ dữ liệu hơn. Vào tháng 4 năm 2019, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã thêm vàng trong bốn tháng liên tiếp, tích trữ thêm 42,9 tấn. Các câu hỏi về độ chính xác của các báo cáo của Trung Quốc vẫn còn tồn tại, nhưng theo dữ liệu chính thức, Trung Quốc đứng thứ sáu toàn cầu về dự trữ vàng.

Vị trí thứ 5: Nga – 2.332 tấn

Năm 2019, Nga đã vượt qua Trung Quốc để trở thành quốc gia sở hữu dự trữ vàng lớn thứ năm thế giới. Đáng chú ý, Nga cũng là quốc gia sản xuất vàng lớn thứ ba toàn cầu. Chiến lược tích trữ của Nga được thúc đẩy bởi chương trình của Tổng thống Putin, bắt đầu từ một thập kỷ trước, nhằm tăng dần dự trữ. Quyết định này phản ánh thực tế địa chính trị: đồng đô la Mỹ vẫn là đồng tiền dự trữ quốc tế chính, tạo động lực để Nga—thường xuyên bất đồng với Mỹ—đa dạng hóa tài sản của mình. Sự yếu đi gần đây của đồng rúp, bị gia tăng bởi các lệnh trừng phạt sau xung đột ở Ukraine, nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của dự trữ vàng đối với quốc gia này.

Vị trí thứ 4: Pháp – 2.436,34 tấn

Pháp đã trải qua một thay đổi quan trọng trong vị trí của mình trong bảng xếp hạng. Trước đó, quốc gia này đứng thứ ba cho đến khi Bộ trưởng Tài chính Nicolas Sarkozy bắt đầu một chương trình bán vàng vào tháng 5 năm 2004. Chương trình này đã giảm 20% dự trữ của Pháp, khi Sarkozy chuyển số tiền thu được để giảm nợ quốc gia và đầu tư vào ngoại tệ và trái phiếu. Hiện tại, dự trữ của Pháp tập trung tại Ngân hàng Pháp (Banque de France) ở Paris, phản ánh các quyết định chính trị của các thập kỷ trước.

Vị trí thứ 3: Ý – 2.451,86 tấn

Sự biến động của nền kinh tế Ý không phản ánh trong dự trữ vàng của họ. Điều đáng chú ý là dự trữ của Ý gần như không thay đổi kể từ năm 1999—duy trì khoảng 2.452 tấn trong hơn hai mươi năm. Sự ổn định này hiếm có trong bối cảnh quốc tế. Mặc dù Ý đã giảm sản xuất công nghiệp gần đây do đối mặt với các thách thức kinh tế, các dự trữ chiến lược của quốc gia này vẫn xác nhận rằng đất nước vẫn nằm trong số các nhà xuất khẩu lớn của châu Âu.

Vị trí thứ 2: Đức – 3.355,14 tấn

Quốc gia sở hữu dự trữ vàng lớn thứ hai thế giới là Đức. Dự trữ của Đức được phân bổ theo địa lý tại ba địa điểm chiến lược: trụ sở của Deutsche Bundesbank tại khu tài chính Frankfurt, Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve Bank) ở New York và các két an toàn của Ngân hàng Anh tại London. Sự phân tán này bắt nguồn từ lịch sử. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, vàng của Đức đã được sơ tán đến các quốc gia đồng minh vì lý do an ninh.

Năm 2013, Bundesbank công bố một chương trình mua lại vàng tham vọng, nhằm thu hồi hơn 40% số vàng của quốc gia này đang lưu trữ ở nước ngoài. Hiện tại, khoảng 20% dự trữ của Đức vẫn còn ở Mỹ và hơn 20% ở Pháp. Bundesbank thực hiện chính sách này một cách có ý thức và minh bạch, tạo dựng niềm tin từ các nhà đầu tư và công chúng. Đáng chú ý, một phần dự trữ của họ còn được trưng bày tại Bảo tàng Tiền tệ Frankfurt, một thực hành hiếm hoi trong các ngân hàng trung ương trên thế giới.

Vị trí thứ 1: Hoa Kỳ – 8.133,53 tấn

Hoa Kỳ sở hữu lượng dự trữ vàng lớn nhất thế giới, vượt xa Đức khoảng 4.763,8 tấn. Tuy nhiên, sự vượt trội này cũng gặp phải những chỉ trích gay gắt. Chỉ trích đầu tiên tập trung vào việc thiếu minh bạch. Các cáo buộc về mất giấy tờ liên quan đến tính xác thực của các thanh vàng lưu giữ tại New York và Fort Knox đã đặt ra nhiều câu hỏi nghiêm trọng về tính xác thực của các dự trữ được khai báo. Các tài liệu bị cho là đã bị tiêu hủy chỉ làm tăng thêm sự hoài nghi quốc tế.

Một chỉ trích thứ hai cho rằng Mỹ có thể đã bao gồm vàng nước ngoài trong các dự trữ khai báo của mình. Người ta cho rằng quốc gia này đã tính vào vàng của các quốc gia như Anh, Pháp và Thụy Sĩ như là thành phần của dự trữ của chính họ, thay vì công nhận đó là tài sản của bên thứ ba. Cuối cùng, người ta còn đặt câu hỏi về độ tinh khiết của các dự trữ vàng Mỹ. Vì phần lớn các khoản mua vào đều đã diễn ra từ nhiều thập kỷ trước, các chuyên gia cho rằng vàng của Mỹ có thể không đạt tiêu chuẩn chất lượng cao. Nếu được tái chế và chuyển đổi thành vàng 24 karat theo tiêu chuẩn hiện đại, tổng dự trữ khai báo sẽ giảm đáng kể.

Vai trò quyết định của Ngân hàng Anh trong dự trữ toàn cầu

Ngoài mười quốc gia sở hữu dự trữ lớn nhất, cần đặc biệt chú ý đến Ngân hàng Anh, xếp thứ 16 toàn cầu về dự trữ của riêng mình (310,3 tấn), nhưng ảnh hưởng của tổ chức này vượt xa vị trí xếp hạng. Tổ chức này giữ dự trữ vàng của hàng chục quốc gia trong các két an toàn bí mật dưới lòng đất, hoạt động như “ngân hàng trung ương của các ngân hàng trung ương” đối với tài sản này.

Chức năng trung tâm này mang lại lợi ích vận hành nhưng cũng gây ra xung đột. Trường hợp nổi bật nhất là Venezuela, khi quốc gia này cố gắng lấy lại dự trữ của mình nhưng gặp trở ngại từ Ngân hàng Anh trong cuộc khủng hoảng chính trị dưới thời Tổng thống Maduro. Tương tự, Romania đã chính thức yêu cầu rút vàng khỏi London vào tháng 3 năm 2019, phản ánh những lo ngại ngày càng tăng về chủ quyền tài sản và ảnh hưởng địa chính trị.

Dù có những căng thẳng này, các ngân hàng trung ương vẫn tiếp tục thích lưu trữ vàng tại London do các lợi ích của các giao dịch hoán đổi tiền tệ và sự tinh vi của thị trường tài chính Anh, tạo ra một nghịch lý kéo dài: càng tập trung nhiều dự trữ vàng toàn cầu tại các tổ chức nước ngoài, các quốc gia sử dụng chúng càng dễ bị tổn thương về mặt chính trị.

Cuộc cạnh tranh thầm lặng về kim loại quý này phản ánh những chân lý sâu sắc về kinh tế, niềm tin và quyền lực quốc tế.